Føredrag: #NETTVETT i forsvaret

Tekst: Guttorm Hveem, Guttorm@Hveem.no. CC-BY-NC.
For Garnisonen i Sør-Varanger. mai, 2012

Manus og stikkord frå sesjon om nettvett i sosiale medier for soldatar, befal og offiserar ved Garnisonen i Sør-Varanger. Deler av teksten er fjerna forhåpentlegvis grunna godt nettvett… Eg legg det ut her og håpar du kan bruka noko av det, og eventuelt gi tilbakemeldingar og forlag til forbetringar.

Eg ynskjer ikkje å leggje ut døma eg brukte for soldatane offentlig her. Men om du er frykteleg interessert så ta kontakt.

Feit skrift = tekst på ljosark. Resten er stikkord/manus og refleksjonsspørsmål til tilhøyrane. Kursiv tekst var ikkje med på føredraget, men er eit forsøk på å gi litt meir konkretisering til deg som lesar.

—————-

1337?

De kan garantert ganske mykje om sosiale medier, men eg håper de skal få noko å tenkje på i denne økta.
Målet er at fleire av dykk tenkjer gjennom kva de publiserer og kva spor de legg igjen etter dykk.

Aller først ei lita kartlegging:
Rekk opp handa om du bruker:

facebook
twitter
blogg
instagram
nettby (før det vart lagt ned)
Kor mange har lest bloggen til Voe? Enn Fotballfrue?
Kor mange veit kva IRC er?
Kontrollspørsmål: BBS (oppringt ftp…)

 

SEND?
Publiser, del, legg ut?
Nokre av fleire ord eg håper de kjem til å tenkje litt meir på.I lomma har dei fleste av dykk eit kraftig verktøy.
Mobilen har sannsynlegvis kamera og kan skapa problem for dykk.
Kan eg ta eit bilete av dykk no og publisera det på instagram, facebook eller andre stader?
Bør eg gjere det?
Kva tid bør du ikkje ta bilete?
Kva tid bør du ikkje publisera?
Kva spor vil du leggje igjen etter deg?
Kva vil du at ein framtidig arbeidsgivar skal finna om deg?
Kva vil du at ein framtidig kjæreste skal finna om deg?
Ungar?
Barnebarn?
Banken?
Forsikringsselskapet?

(U)KULTUR
«ungdommar nå til dags» er sannsynlig vis like ille som «ungdommar nå til dags» på 1960-talet.
Men ein av dei store forskjellane er at du kan nå utruleg fleire personar akkurat no enn det
dine besteforeldre kunne.
Viss du skulle gitt ein beskjed til 500 mennesker, kor lang tid hadde det tatt å senda/dela den beskjeden? Ca 4 minutt?
Kor lang tid hadde det tatt å gi ein liten beskjed til 500 mennesker i 1960? Korleis kunne du gjort det.
Kva må til før nokon reagerer? (Paradise hotel? Big Brother?)
Kor drøyt må det vere?
Vel, mange satsar på beinhard sarkasme og ironi. Det ser ein tydeleg i sosiale media.
Ein annan ting ein kanskje høyrer: ingen bilete = har ikkje skjedd.
Me har heldigvis selektiv hukommelse.
Kva hugser du frå den første øvelsen?
Eg gjetter ein del ikkje hugser at dei synest sekken var ekstremt tung. Er ikkje den like tung no?
Internett har diverre eller heldigvis evig hukommelse.
Spesielle og/eller ekstreme ting dukkar garantert opp igjen seinare.
Kanskje når det passar deg minst…
Men har du bæsja på leggen, og nokon har bilete av det, så forvent at det dukkar opp før eller seinare.
Men meir om det seinare.

DELER DU?

Har du stålkontroll på kva du deler med andre?
Kven er forresten dei «andre»?
Personverninnstillingar på facebook kjenner dei fleste til. Venners venner, nettverk og så vidare. Men er det tilfeldig at Facebook forandrar innstillingar med jamne mellomrom? Er ikkje dei interessert i at du deler mest mulig med flest mulig?
Men kven kan eigentleg få tilgang til det du har posta?
Facebook «og deira venner» har sjølvsagt tilgang til alt.
(Facebook bruker forresten 30-80 dagar på å sletta biletet du har klikka slett på…)
Instagram der ein kan dela bilete vart kjøpt opp for ein milliard av Facebook. Kvifor?
Kva skjer med bileta dine der no då?
Facebook vart nettopp børsnotert, trur du det kjem til å forandra noko?
Viss tenesta er gratis er DU produktet! Dei som leverer tenesta tener altså pengar på at du bruker den. Korleis? Reklame? Informasjon til annonsørar?
Og din brukarkonto er sannsynlegvis verdt ca 680,- for Facebook.
For ein spammer er den verdt nokre få kroner. (Deler lenker i ditt namn…)
Google og andre gjer stadig forbetringar på t.d. ansiktsgjenkjenning.
Face.com har spesialisert seg på akkurat det.
Etter kvart skjer det ganske automatisk.
Lyst til å prøva? Stikk innom google seinare, søk på namnet ditt, velg bildesøk og sjå ganske langt nede til venstre…
Så viss nokon tek bilete av deg på byen eller stranda, kanskje tilfeldig at du står i bakgrunnen, og legg det ut ein stad.
Trur du google kjem til å finna ut at det er deg?
Kor mange stader ligg biletet på internett? TinEye finn kopiar..
Kven la ut det biletet?
Kjenner du personen?
Kan du få det fjerna?

(http://www.teknofil.no/artikler/du-er-verd-660-kroner-pa-facebook/109376)

(RE)SHARE/(RE)MI
Eg treng nok ikkje seie meir om facebook, men kan godt seie noko om twitter.
På twitter har du to val: alt opent, eller alt lukka (du må godkjenna følgjarar).
Gløymer ein av og til at det ikkje bare er kjentfolk som les?
Heilt sikkert.
Det ligg litt i kulturen til web 2.0: del og bruk. Her kunne eg vist star wars kid, kutiman og mange andre remixar. Men eg reknar med at de allereie har sett den og mange andre remixar.
Ting ein legg ut kan med andre ord bli brukt i andre samanhengar enn det du tenkte.
Kanskje i ein heilt usannsynleg samanheng.
Kanskje det ikkje kan fjernast eller slettast?
Kanskje på eit føredrag på GSV.
Kanskje det kan få konsekvensar?

Men remix altså…
Eg har grubla litt på om eg skulle bruka dette, men sidan det ligg ofentleg på twitter og alle kan finna det så fann eg ut at det må vere i orden. Det er jo lagt ut på internett slik at alle kan sjå.
Dei siste vekene har eg fått meir innblikk i liva til nokre av soldatane på GSV.
Det veit dei sannsynlegvis ikkje noko om.
Eg har tatt ein nesten tilfeldig utval.
Filtrert, sett saman.
De treng ikkje peika på dei om dei sit i salen… Men nokon kan sikkert finna ut kven dei er om dei vil.

(Her er det eigentleg mange døme på kva enkelte har posta på instagram og twitter…)

Eg nevnte vel litt om sjangeren tidlegare. Beinhard sarkasme og ganske ekstremt.
Er ikkje eit av måla til GSV å ha eit godt forhold til dei lokale?
Er det noko straffbart i det dei skriv og postar?
Det er vel kanskje ein del av denne typen prat på kaserna?
Eg lurer på om han ikkje er sikkerhetsklarert og på grensa.
Korleis går det med eit opptak til utanlandsteneste med slike sitat?
Ingenting straffbart her?
Heilt greit bilete eller?
Det liknar jo på eit kontor eller vaktrom på ein grensestasjon.
Det heng heilt sikkert kanskje ikkje noko sensitiv informasjon på veggen der.
Og kva står det på permane forresten?
Her trur eg jammen me har forfattaren.
Men, han er ikkje ålene.
Eg har bare kikka på to, eller det vil seie, eg bruker bare to her.
Men det er jo mange frå GSV som dukkar opp på radaren i sosiale medier.
Bloggar, youtube, instagram, osb.
Denne karen skriv namnet sitt på profilen. Han deler og ein del om seg sjølv.

Action i Pasvik: Eit hus brann ned. Heldigvis ingen omkomne.
Er det lurt å spøka med slikt?

NETTVETT?
viser døma eg har plukka ut god nettvett?
Tja. Dei har lagt det ut med vilje i alle fall. Kanskje noko slapp gjennom promillefilteret.
Men er det slikt ein bør rapportera frå forsvaret?
Er det slikt desse karane vil at andre skal finna om dei?
Kva med andre som vert involvert utan at dei ynskjer det?
Kva med bilete av andre?
Sovebilete er vel greit?
Ganske uskyldig?
Ein person det er verdt å halda seg inne med er han som bestiller flybilettar.
Bør ein publisera og dela bilete av andre?
Kan det få konsekvensar ein ikkje har tenkt på?
Definitivt, det er mange historier å ta av, eg tenkte eg skulle dela ei lokal frå GSV og Kirkenes.
Våren 2009, ein ofser og ein soldat.
Våren kjem seint her, men så eksploderer naturen.
Kanskje desse to vart ekstra våryre.
Uansett, dei fann ein stad mellom senteret og kimek.
Tilfeldigvis vart dei oppdaga av ein lokal kar.
Han sendte filmen til venner, som sendte vidare osb…
Mandagen etterpå fekk sjef for GSV sjå filmen.
Til slutt havna saken i avisa og på GSV.
Offiseren var befal på grensa og måtte gå på dagen.
Synd å mista jobben og lønna på den måten?
Var det verdt det? Kanskje der og då?
Eg veit ikkje kva konsekvensar det fekk for jenta, men eg gjetter at det kanskje ikkje så kult å på oppstillinga på mandagen etterpå.
Han som filma? Gjorde han noko ulovleg før han sendte filmen vidare?
Latteren og stemmen avslørte han i alle fall og han måtte innom politiet.
www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=576246

NAMN OG (F)RYKTE?
(Her er det eit forferdelig bilete av ein fyr du ikkje vil møta…)
Ok, illustrasjonsbilde. Det gjer litt vondt i sjela å bruka dette i ein presentasjon.
Men i 2022 – om ti år.
Kva bilete finst det av deg på nettet då?
Har du fortsatt dei same gode vennene? Du har ikkje fått nokon uvener på den tida?
Som har teke bilete av deg?
Kva bilete kan du sletta?
Kva bilete kan du ikkje sletta?
Er det sikkert at Facebook har samme rutinar for sletting då?
Men det er altså lurt å tenka seg om.

BILDE AV VENN

Litt hjelp på vegen:
For eksempel om du tar eit bilete av ein venn
Klikker du publiser eller send med ein gong eller tenkjer du?

GODT BILDE?
Er det eigentleg eit godt bilete?
viss ja

ER VENNEN DIN EINIG?
Trur du vennen din er einig
viss ja

KAN DET FÅ VENNEN DIN I TRØBBEL?
hm, vanskeleg.
viss nei

BLIR DET DRAMA?
tja.
viss nei

DELT VIDARE?
Du hugsar at det kan bli delt vidare og at andre kan t.d. photoshoppa det?
Og at det kan havna på trykk i ei avis, på reddit eller andre stader?
Likevel greit?

BESTEMOR OK?
Viktig, og kanskje enklast?
viss ho tåler å sjå det…

GREIT OM EITT ÅR?
greit for vennen din og deg om eitt år?
Det får ikkje konsekvensar for søknadar til politi? telemarkbataljon? befalsskule? sikkerhetsklarering? arbeidsgivar? ny kjæreste?
viss ja

OK
Då kan du sannsynlegvis publisera det.
Og hugsa på at det sannsynlegvis aldri blir heilt sletta.
For akkurat nå står det ganske mange tusen maskinar og tråler nettet. Archive.org er ein av dei. Dei tek vare på nettsider. Faktisk rundt 85 milliardar nettsider. Dei lagrer alt – for alltid. Du kan faktisk gå inn og sjå korleis vg såg ut i går, eller i forrige veke, eller korleis det såg ut i 1996. Eller du kan sjekka korleis bloggen din såg ut i går før du sletta den posten du angra på at du skreiv. Og før du rakk å sletta det bildet du veit…

Google gjer akkurat det same. Dei tek kopi av av det dei finn på nettet. Og du kan sjå korleis ei nettside såg ut i går, eller sist gong google var innom. Kan me sletta noko dei har tatt vare på? Då må ofte politiet hjelpa til. Dette er jo ikkje norske selskap og dei treng ikkje følgja norsk lov…

Huskeregel: Det som blir lagt ut ligg der for alltid, sjølv om det bare er på spøk…
Og då må du tenka på kva du vil barnebarna dine skal finna om deg om 40 år. Kva kjæresten din om skal finna ut om deg om 10 år. Og kva sjefen i firmaet skal finna ut om deg når du søker ny jobb…

For det skjer allereie no. Dersom du søker jobb kan du vera rimeleg sikker på at du blir googla, og at det blir sjekka kva du har lagt ut på facebook, twitter og andre stader.

Kva om du ikkje får akkurat den jobben du ønsker deg fordi du har lagt ut ein haug med festbilder og fordi du egentlig skulker jobben. Gløymer du kven som kan sjå det du legg ut?

No har eg snakka lite om hacking og facerape og anna i den gata.
Er det nokon som ikkje har kode på telefonen?
(Her låner eg ein telefon av ein tilhøyrar og spør om dei har noko farleg eller sensitivt på den. Nei – er standardsvaret. Og då føreslår eg at eg kan senda 10-15 SMS til nokre av kontaktane på lista. Eller rett til mamma. Kan det laga trøbbel? Er det sannsynleg at dei trur på at det var ein rar fyr frå Kirkenes som skreiv den meldinga?)

Nokon som har opplevd at andre har posta i deira namn? Eg er rimeleg sikker på at nokon her kjenner til både wireshark, cain & abel, nmap og andre verktøy i den gata.

Men slik kan og få konsekvensar, til og med i Kirkenes.
Tre elevar vart ferska med dei verktøya og hadde loggar som viste til karaktersystemet.
Dei blei bare politianmeldt og utvist.

FACERAPE
= fengsel?
Sjølv om det bare er på tull kan det få konsekvensar..
Ein svensk 15 åring fant ut det.
I Sverige blir slikt straffa som ei form for datainnbrot og dagbøter eller fengsel opp til to år.
http://mobil.aftenposten.no/nyheter/uriks/Svensk-15-aring-anmeldt-for-facerape-6837990.html

SOSIALE MEDIER
Eg har snakka mest om dykkar rolle i sosiale medier.
Men det er ein viktig ting me ikkje har fokusert på, som me kanskje må snakka litt om.

LYTTER?
Tidlegare fekk me beskjed om å vere forsiktig på telefonen på grensestasjonen.
Nokre fekk kassettar i posten og dimiterte etterpå…
Kven lytter?
Kven lytter og les?
Bare venner?
Mja, det er mange nettsider og organisasjonar som overvåker og lytter.
Eit enkelt døme er at avisene trykker ting dei finn på twitter.
Får du ta med deg telefonen inn i det gule bygget ved helikopterhangaren?
Enn i det store bygget ved sida av Korpfjell grensestasjon?
Kvifor ikkje?
Krysspeiling, informasjonstilgang og så vidare.
Grenseboerbeviset vart tatt i bruk i går, men betyr det at det ikkje er etterretning mellom Noreg og Russland?
Og kvifor var det så mange amerikanarar på flya til Kirkenes og Vadsø?
Det er jo færre amerikanarar no som ein lett kan overvåka med satelitt, fly, og ikkje minst internett.

SOSIAL HACKING
Dette har nok nokon snakka med dåke på GSV.
Kva skal ein seie til kven?
Kanskje lettare å kontrollera tidlegare. For kven kan overvåka dine direktemeldingar til venner?
Kva land går det meste av internettrafikken frå Noreg gjennom?
Sverige? Gjeld norske lovar for personvern der? Går det gjennom andre land og?
Har t.d. CIA og FBI og sjølvsagt andre og kontroll på facebook?
Kan dei lesa det dei vil?
Kva ord trur du dei overvåker automatisk?
Kva skjer om du bruker orda b*mbe, namnet på amerikanske presidenten og så vidare på
twitter?
Kva skjer når du søker om innreiseløyve?

Som fører oss til neste eksperiment.
SMS er jo ganske trygt?
Det står jo kven som har sendt meldinga?
Men er det mulig å forfalska SMS? Og av sendar?
Eg veit ikkje heilt. Skal me prøva?

(Denne var litt skumlare enn det du kan få prøva no, men du som les kan altså testa. Poenget er at ein kan velje kva avsendar ein vil når ein sender SMS frå ulike tenester…)

SMS
GHVEEM
TIL 03686

Kan alle ta fram mobilen no?
Skriv ein SMS med GHVEEM og namnet ditt og send til telefon 0 36 86.
Ganske uskyldig?
Får de svar?

KVEN?
FSB?
CIA?
Eg?

Svaret som dukkar opp, med sentralbordet til GSV som avsendar.
Kven sendte du til?
Kva informasjon gav du frå deg?
Kven svarte?
Kunne det stått eit anna nummer der?
Kva om nokon hadde hengt opp ein typisk plakat med «send kodeord til 1234 for å vinna».
Kva informasjon samlar dei inn då? Kven som er på GSV?

Oppsummering
Kva vil du at ein framtidig arbeidsgivar skal finna om deg?
Kva vil du at ein framtidig kjæreste skal finna om deg?
Ungar?
Barnebarn?
Banken?
Forsikringsselskapet?

Ver greie å tenk gjennom ein gong til kva du publiserer.

Spørsmål?

Takk for meg.

 

Ein annan presentasjon, retta mot VGS.

forskning.no > Skulen og fryktbransjen sine nyttige idiotar

Skulen og fryktbransjen sine nyttige idiotar

Datamaskina sitt inntog i skulen har skapt panikk blant ein del lærarar og politikarar. Mange roper på Facebook-forbod og stenging av Internett i klasserommet. Det er heilt feil veg å gå.

(Illustrasjonsfoto: Colourbox)

God kronikk av Arne Olav. Kva gjer me vidare? Kva type oppgåver må me gi?

Posted via email from ghveem

Facebook – Pedagogisk fallitt – Nyheter fra Sunnmørsposten – Nordvestlandets største avis

– Om elevane konsentrerer seg om facebook i staden for undervisninga i timen, er det eit pedagogisk og sosialt problem, ikkje eit teknologisk problem, seier Nygard.

– Facebook i timen er i seg sjølv ei ny utfordring i skulen. Men det å halde kontroll i klasserommet er ei eldgammal utfordring for læraren, seier Nygard.

via smp.no

Klasseleiing, klasseleiing, klasseleiing!
Praktisk tips: korte tidsfristar (5, 10 minutt) gjer at elevane ikkje har tid til andre ting. Dei fleste jobbar best under press..

Posted via email from ghveem

Føredrag: MK-nettverk om web 2.0

I går var eg så heldig at eg fekk halda eit lite føredrag om web 2.0, eit par smarte verktøy og litt om personlege læringsnettverk for rundt 70 MK-lærarar og andre i Tønsberg. Slike bestillingar på føredrag vert det fleire og fleire av og då er eg glad for at eg kan bruka elluminate/learncentral.org. Det gjer at reisetida vert 10 minutt (kobling og administrering) i staden for fly og anna. Den tekniske løysinga krev litt trening og tilpassing. Mellom anna kan det vere smart å gjera slik at mikrofonen ikkje står på når høgtalarane er på. Dialogbasert undervising er og litt vanskeleg sidan det forsvinn nokre sekund mellom sendar og mottakar.

Uansett, presentasjonen er lagt ut som nettsider og som PDF med stikkord. Undervegs i presentasjonen fekk deltakarane oppgåver gjennom google skjema, ei ypperlig løysing der eg kunne sjå svara med ein gong.

Takk til Tom/@tom_knudsen, John Eivind/@johneivind007 og Rune/@bitjungle for innspel og tips.

Bruker Facebook i undervisningen – VG Nett om Skole og utdanning

Da lektor Liv Marie Schou ved St. Hallvard videregående skole i Buskerud merket at klassen satt oppslukt foran skjermen med hver sine Facebook-profiler, fikk hun en idé. I stedet for å be elevene logge ut, ba hun dem om å oppdatere statusen sin – på nynorsk.

via vg.no

Flott at Liv Marie satsar og bruker sosiale media i undervisinga. Facebook kan brukast på fleire måtar, undervising og informasjon frå skulen er ikkje noko unntak. http://www.facebook.com/KirkenesVGS

Posted via web from ghveem

Digital spor – nettvett

Denne teksten høyrer til presentasjonen (skremselspropaganda) om nettvett og om det å leggje igjen gode spor laga av Beret T. og Guttorm Hveem
Presentasjonen bør du sjå samstundes som du les manus: http://prezi.com/whhmrait9qne/
Teksten under er eit nokolunde manus. Undervegs er det ein del spørsmål der tilhøyrarane skal rekkja opp handa…
Til slutt er det viktig å opna for spørsmål og å ha nokre svar klare. Det ligg mykje kjeldemateriale på http://bit.ly/ghnettvett.
Kom gjerne med innspel og tilbakemeldingar på dette.

Potensiell startfilm frå telenor: Barnas sikkerhet i sentrum:http://www.telenor.no/privat/flyt/?ICID=p-091029-forside-linklist-8-flyt

Lisens: Creative Commons: BY-NC. (Du kan bruka dette, men ikkje kommersielt og du må opplysa om kven som har laga dette).

————————————————————————————
Kor lett er det?
Har du mobiltelefon?
Kan du ta bilder med den?
Kan du senda mms?

Då kan du meir enn nok til å publiserta både tekst og bilete på internett.

Men det følgjer med litt ansvar.

Har du tatt bilde av nokon i ein flau eller pinlig situasjon (garderobe, dusj, heime)?

Har nokon tatt eit bilde av deg i ein flau eller pinlig situasjon?

og

sendt det til andre?

eller publisert det

på nettby?
på facebook?
på deiligst?
———————————————————–
Kva kan skje? Og kva skjer kvar dag?
Nokon legg ut bilder
av seg sjølv eller andre

ikkje alle tenkjer seg om…

Jente 14, USA
La ut nakenbilder av seg sjølv slik at kjæresten skulle få sjå dei.
14 år og nakenbilder = barneporno

Kva skjedde når dette vart oppdaga?
– ho vart sikta for produksjon, oppbevaring og distribusjon av barneporno.

og kjæresten?
– han var sikta for oppbevaring av barneporno.

ho risikerer 17 år i fengsel og å havna i eit register for seksualforbrytarar.

OK, ho la ut nakenbilder, men det gjer jo ikkje alle.

To jenter, ungdommar, USA
Tok bilder av seg sjølv i BH og med håndkle rundt kroppen. Sendte til venner…
Fleire og fleire vert sikta for å spre utfordrande og lettkledde bilder…

Men, slikt skjer jo ikkje i Norge?
Eller?

Veit du kor Lødingen er?
Der var det ein sytten år gamal gutt som la ut ei liste på Nettby.
Ei liste der han gav terningkast og skreiv navnet på jenter han hadde hatt sex med.
Lista låg ute på nettby i fire dagar før politiet og nettby fekk fjerna den.
Jentene var mellom 14 og 17 år.
Kva om ditt navn hadde vore på ei slik liste?

Våren 2009, Vadsø
Ei jente ble banka, nokon filma og la det ut på youtube.
Jenta som banka blogga om det. Nokon støtta ho, medan andre fordømte det.

Skjer slik kvar veke?

Våren 2009, Kirkenes
Veit dåke kor dette er?
Bak senteret i Kirkenes.

Ein offiser og ein soldat kosa seg der. Nokon gjekk forbi,
stoppa,
og filma med mobilen
og sendte filmen til venner
og la videoen ut på nettet.

Offiseren måtte slutta i jobben sin på grensa.
Trur du jenta hadde det fint på oppstilling på GSV på mandagen?
Veit de at offiserar på grensa tjener mellom 600 000 og 800 000,- i året?

Kva hadde skjedd om han som filma ikkje hadde filma og sendt filmen til andre?

———-

Du har eit ansvar
Det er enkelt og fort gjort å publisera, og det kan få store konsekvensar.
Konsekvensar du kanskje ikkje har tenkt over….

2020 – om ti år.
Kva bilete finst det av deg då?
Face.com er berre eit døme, denne teknologien finst fleire plassar.
Søkemotorane kjem til å finna bilete av deg.

Barneversjonen Voksenversjonen (bruk mimikk og imiter…)
Tenk deg at du bader eller soler deg i syden.
Du ser ikkje personen som står 30 meter lengre borte med kamera.
Seinare søker du på navnet ditt og då dukker det plutselig opp bilder av deg på sydentur. Du skjønner ikkje kven som har tatt bildet. Og du kan heller ikkje få det sletta.
Du er på danskebåten eller på pub i ferien. Og står og heng ved ein bardisk. Ikkje heilt edru. Du ser ikkje personen som står litt lengre borte og tek bilete, ikkje av deg, men den som står ved sida av deg. Du blir bare tilfeldigvis med på bildet..
Seinare søker du eller nokon andre på navnet ditt, og eit bilete av deg dukkar opp. Kanskje du ikkje hugsar biletet (eller noko anna frå akkurat då…)
Du skjønner ikkje kven som har tatt bildet. Og du kan heller ikkje få det sletta.

OH shit eller OK?

Kor mange av dåke har profil på facebook?
Kor mange leste den lange teksten, du veit, den der rett før du kunne kryssa i ein boks der
du sa at du faktisk hadde lest teksten?

Veit du kva du sa at du godtok?
At facebook kan gjera akkurat det dei vil, med alt det du legg ut på facebook.
"Kan me i facebook bruka bildene dine til noko?" Ja, versegod!
"Kan me bruka andre sine bilder av deg til det me vil?" – Ja, versegod, gjer som de vil…

Plutselig fotomodell.
Ting du legg ut kan bli misbrukt, eller bli brukt på ein måte du ikkje hadde tenkt.
Ein amerikansk familie tok familiebilde på ferietur. Alle satt fint på ein benk og smilte.
Når dei kom heim la dei ut biletet på nettet.
Nokre veker seinare reiste ein venn av familien på ferie til Europa.
Vennen ringte til familien og spurte om dei var fotomodellar.
Han stod nemlig og såg på ein svær reklameplakat der familien var avbilda…. saman med ein tube tannpasta.
Nokon hadde tatt bildet deira og brukt det på ein reklameplakat. Utan å spørja og uten å sei i frå.

Facebook er jo litt greie då, du kan jo bestemma kven som skal sjå bildene… Eller?

Men det er jo bare vennene mine som ser
biip.no – reklame for biip.no
Viser bilder av medlemmene sine slik at du skal sjå alle dei "kule" folka som er der.
Slik at du og blir medlem. Det er jo det dei tjener penger på.

Men trur du at denne jenta, Florenthyna, har lyst til å visa det bildet fram til alle?
Trur du at ho tenkte at eg kunne visa dette bildet fram til dåke? og andre?

Har ho lov til å legga ut bilde av seg sjølv?
Egentlig ikkje, ho er kanskje berre 17 år. Og då har ein vel ikkje lov til å bestemma slikt sjølv?
Kan du legga ut bilete av vennen din?
Ja, viss han er over 18 år og har sagt du får lov. Eller hvis du har spurt foreldra og dei synest det er greit.

Ungdomsversjonen/vidaregåande: rollespel…
Hei, pappan til Per. Eg tok bilder av Petter på lørdag. Han var i skikkelig god form før me gjekk ut. Eg tok eit skikkelig kult bilde der han stod med vodkaflaska, dei blei skikkelig kult lys i flaska. Og du, ja. Grunnen til at eg ringer er for å spør om eg kan få legga ut det bildet på nettby og facebook…

Eg kan jo sletta bildet
Hjelper det Florenthyna, ho eg viste bilete av i stad?
Og tenk deg at du tar eit flaut/pinlig bilde av kompisen din. Legg det på facebook. Viser det til ein annan kompis og så sletter det.
Kor lang tid tek det før det blir fjerna? Altså sletta, på ordentlig… Gjett! 3 sekund, ein time? ein dag? ei veke?
Nei, det kan faktisk ta mellom 30 og 60 dagar! Ooops, det kan jo blir litt dumt.

Og visste du om dette:
Akkurat no står det ganske mange tusen maskinar og tråler nettet. Archive.org er ein av dei. Dei tek vare på nettsider. Faktisk rundt 85 milliardar nettsider.
Dei lagrer alt – for alltid. Du kan faktisk gå inn og sjå korleis vg såg ut i går, eller i forrige veke, eller korleis det såg ut i 1996.
Eller du kan sjekka korleis bloggen din såg ut i går før du sletta den posten du angra på at du skreiv. Og før du rakk å sletta det bildet du veit…

Google gjer akkurat det same. Dei tek kopi av av det dei finn på nettet. Og du kan sjå korleis ei nettside såg ut i går, eller sist gong google var innom.

Kan me sletta noko dei har tatt vare på?
Då må ofte politiet hjelpa til. Dette er jo ikkje norske selskap og dei treng ikkje følgja norsk lov…

Huskeregel: Det som blir lagt ut ligg der for alltid, sjølv om det bare er på spøk…
Og då må du tenka på kva du vil barnebarna dine skal finna om deg om 40 år.
Kva kjæresten din om skal finna ut om deg om 10 år.
Og kva sjefen i firmaet skal finna ut om deg når du søker ny jobb…

For det skjer allereie no. Dersom du søker jobb kan du vera rimeleg sikker på at du blir googla, og at det blir sjekka kva du har lagt ut på facebook, twitter og andre stader.
Kva om du ikkje får akkurat den jobben du ønsker deg fordi du har lagt ut ein haug med festbilder og fordi du egentlig skulker jobben.
Gløymer du kven som kan sjå det du legg ut?

Send?
Last opp?

Tenk deg om ein gong til først!

———————————————

Ble hacket på MSN
Har du nokon gong latt andre få låna din konto på msn?
Er det andre som veit dine passord?
Sikker på at det er så lurt?

Desse to gutane vart hacka. Nokon gjekk inn på kontoen deira og bytta passordet.
Og sendte stygge meldingar til vennene deira.
Desse to vart hacka, men andre kan bytta ditt passord dersom du låner bort kontoen din….

Ikkje la andre få ditt passord!
for
du gir vel ikkje bort pinkoden til visakortet heller (viss du har penger på kortet då…)

———————————————

Spørsmålsrunde, typiske tema:

  • PC-ane skal stå på eit fellesareal i huset. Mine ungar skal ikkje ha eigen PC på rommet.
  • Sett deg ned med ungane, spør om dei kan visa deg rundt på nettet. Engasjer deg.
  • Er ungane på facebook bør du og vera det. Ungane kan sjølvsagt skjula informasjon og bilder for deg, men dei veit du er der og at du bryr deg.
  • Det er lov å gi beskjed. Ungane kjem før eller seinare borti noko dei egentlig ikkje vil sjå/lesa. Då er det fint om dei kan gi beskjed og få hjelp av ein voksen.
  • Digital mobbing skjer nesten berre mellom kjente. Dersom din unge vert mobba på nettet er det sannsynligvis nokon kjente.
  • Politiet er ofte dei einaste som kan kreva at noko skal fjernast. Det kan tid…
  • Å ikkje få meldingar frå andre kan og vera eit teikn på mobbing eller utfrysing.
  • Sikre filtre er ikkje sikre! Det er alltid ein veg rundt. Og så kan ein jo besøka vener…
  • Delte meiningar: bør du leggje til ungane sine vener på facebook? Tja, men det kan vere lurt å venta til dei inviterer deg. Fin balansegang mellom overvåking og tillit…
  • Logging kan vere på, men det hjelp neppe.

Ressursar:
http://www.diigo.com/user/guttorm1979/nettvett