Føredrag: #NETTVETT i forsvaret

Tekst: Guttorm Hveem, Guttorm@Hveem.no. CC-BY-NC.
For Garnisonen i Sør-Varanger. mai, 2012

Manus og stikkord frå sesjon om nettvett i sosiale medier for soldatar, befal og offiserar ved Garnisonen i Sør-Varanger. Deler av teksten er fjerna forhåpentlegvis grunna godt nettvett… Eg legg det ut her og håpar du kan bruka noko av det, og eventuelt gi tilbakemeldingar og forlag til forbetringar.

Eg ynskjer ikkje å leggje ut døma eg brukte for soldatane offentlig her. Men om du er frykteleg interessert så ta kontakt.

Feit skrift = tekst på ljosark. Resten er stikkord/manus og refleksjonsspørsmål til tilhøyrane. Kursiv tekst var ikkje med på føredraget, men er eit forsøk på å gi litt meir konkretisering til deg som lesar.

—————-

1337?

De kan garantert ganske mykje om sosiale medier, men eg håper de skal få noko å tenkje på i denne økta.
Målet er at fleire av dykk tenkjer gjennom kva de publiserer og kva spor de legg igjen etter dykk.

Aller først ei lita kartlegging:
Rekk opp handa om du bruker:

facebook
twitter
blogg
instagram
nettby (før det vart lagt ned)
Kor mange har lest bloggen til Voe? Enn Fotballfrue?
Kor mange veit kva IRC er?
Kontrollspørsmål: BBS (oppringt ftp…)

 

SEND?
Publiser, del, legg ut?
Nokre av fleire ord eg håper de kjem til å tenkje litt meir på.I lomma har dei fleste av dykk eit kraftig verktøy.
Mobilen har sannsynlegvis kamera og kan skapa problem for dykk.
Kan eg ta eit bilete av dykk no og publisera det på instagram, facebook eller andre stader?
Bør eg gjere det?
Kva tid bør du ikkje ta bilete?
Kva tid bør du ikkje publisera?
Kva spor vil du leggje igjen etter deg?
Kva vil du at ein framtidig arbeidsgivar skal finna om deg?
Kva vil du at ein framtidig kjæreste skal finna om deg?
Ungar?
Barnebarn?
Banken?
Forsikringsselskapet?

(U)KULTUR
«ungdommar nå til dags» er sannsynlig vis like ille som «ungdommar nå til dags» på 1960-talet.
Men ein av dei store forskjellane er at du kan nå utruleg fleire personar akkurat no enn det
dine besteforeldre kunne.
Viss du skulle gitt ein beskjed til 500 mennesker, kor lang tid hadde det tatt å senda/dela den beskjeden? Ca 4 minutt?
Kor lang tid hadde det tatt å gi ein liten beskjed til 500 mennesker i 1960? Korleis kunne du gjort det.
Kva må til før nokon reagerer? (Paradise hotel? Big Brother?)
Kor drøyt må det vere?
Vel, mange satsar på beinhard sarkasme og ironi. Det ser ein tydeleg i sosiale media.
Ein annan ting ein kanskje høyrer: ingen bilete = har ikkje skjedd.
Me har heldigvis selektiv hukommelse.
Kva hugser du frå den første øvelsen?
Eg gjetter ein del ikkje hugser at dei synest sekken var ekstremt tung. Er ikkje den like tung no?
Internett har diverre eller heldigvis evig hukommelse.
Spesielle og/eller ekstreme ting dukkar garantert opp igjen seinare.
Kanskje når det passar deg minst…
Men har du bæsja på leggen, og nokon har bilete av det, så forvent at det dukkar opp før eller seinare.
Men meir om det seinare.

DELER DU?

Har du stålkontroll på kva du deler med andre?
Kven er forresten dei «andre»?
Personverninnstillingar på facebook kjenner dei fleste til. Venners venner, nettverk og så vidare. Men er det tilfeldig at Facebook forandrar innstillingar med jamne mellomrom? Er ikkje dei interessert i at du deler mest mulig med flest mulig?
Men kven kan eigentleg få tilgang til det du har posta?
Facebook «og deira venner» har sjølvsagt tilgang til alt.
(Facebook bruker forresten 30-80 dagar på å sletta biletet du har klikka slett på…)
Instagram der ein kan dela bilete vart kjøpt opp for ein milliard av Facebook. Kvifor?
Kva skjer med bileta dine der no då?
Facebook vart nettopp børsnotert, trur du det kjem til å forandra noko?
Viss tenesta er gratis er DU produktet! Dei som leverer tenesta tener altså pengar på at du bruker den. Korleis? Reklame? Informasjon til annonsørar?
Og din brukarkonto er sannsynlegvis verdt ca 680,- for Facebook.
For ein spammer er den verdt nokre få kroner. (Deler lenker i ditt namn…)
Google og andre gjer stadig forbetringar på t.d. ansiktsgjenkjenning.
Face.com har spesialisert seg på akkurat det.
Etter kvart skjer det ganske automatisk.
Lyst til å prøva? Stikk innom google seinare, søk på namnet ditt, velg bildesøk og sjå ganske langt nede til venstre…
Så viss nokon tek bilete av deg på byen eller stranda, kanskje tilfeldig at du står i bakgrunnen, og legg det ut ein stad.
Trur du google kjem til å finna ut at det er deg?
Kor mange stader ligg biletet på internett? TinEye finn kopiar..
Kven la ut det biletet?
Kjenner du personen?
Kan du få det fjerna?

(http://www.teknofil.no/artikler/du-er-verd-660-kroner-pa-facebook/109376)

(RE)SHARE/(RE)MI
Eg treng nok ikkje seie meir om facebook, men kan godt seie noko om twitter.
På twitter har du to val: alt opent, eller alt lukka (du må godkjenna følgjarar).
Gløymer ein av og til at det ikkje bare er kjentfolk som les?
Heilt sikkert.
Det ligg litt i kulturen til web 2.0: del og bruk. Her kunne eg vist star wars kid, kutiman og mange andre remixar. Men eg reknar med at de allereie har sett den og mange andre remixar.
Ting ein legg ut kan med andre ord bli brukt i andre samanhengar enn det du tenkte.
Kanskje i ein heilt usannsynleg samanheng.
Kanskje det ikkje kan fjernast eller slettast?
Kanskje på eit føredrag på GSV.
Kanskje det kan få konsekvensar?

Men remix altså…
Eg har grubla litt på om eg skulle bruka dette, men sidan det ligg ofentleg på twitter og alle kan finna det så fann eg ut at det må vere i orden. Det er jo lagt ut på internett slik at alle kan sjå.
Dei siste vekene har eg fått meir innblikk i liva til nokre av soldatane på GSV.
Det veit dei sannsynlegvis ikkje noko om.
Eg har tatt ein nesten tilfeldig utval.
Filtrert, sett saman.
De treng ikkje peika på dei om dei sit i salen… Men nokon kan sikkert finna ut kven dei er om dei vil.

(Her er det eigentleg mange døme på kva enkelte har posta på instagram og twitter…)

Eg nevnte vel litt om sjangeren tidlegare. Beinhard sarkasme og ganske ekstremt.
Er ikkje eit av måla til GSV å ha eit godt forhold til dei lokale?
Er det noko straffbart i det dei skriv og postar?
Det er vel kanskje ein del av denne typen prat på kaserna?
Eg lurer på om han ikkje er sikkerhetsklarert og på grensa.
Korleis går det med eit opptak til utanlandsteneste med slike sitat?
Ingenting straffbart her?
Heilt greit bilete eller?
Det liknar jo på eit kontor eller vaktrom på ein grensestasjon.
Det heng heilt sikkert kanskje ikkje noko sensitiv informasjon på veggen der.
Og kva står det på permane forresten?
Her trur eg jammen me har forfattaren.
Men, han er ikkje ålene.
Eg har bare kikka på to, eller det vil seie, eg bruker bare to her.
Men det er jo mange frå GSV som dukkar opp på radaren i sosiale medier.
Bloggar, youtube, instagram, osb.
Denne karen skriv namnet sitt på profilen. Han deler og ein del om seg sjølv.

Action i Pasvik: Eit hus brann ned. Heldigvis ingen omkomne.
Er det lurt å spøka med slikt?

NETTVETT?
viser døma eg har plukka ut god nettvett?
Tja. Dei har lagt det ut med vilje i alle fall. Kanskje noko slapp gjennom promillefilteret.
Men er det slikt ein bør rapportera frå forsvaret?
Er det slikt desse karane vil at andre skal finna om dei?
Kva med andre som vert involvert utan at dei ynskjer det?
Kva med bilete av andre?
Sovebilete er vel greit?
Ganske uskyldig?
Ein person det er verdt å halda seg inne med er han som bestiller flybilettar.
Bør ein publisera og dela bilete av andre?
Kan det få konsekvensar ein ikkje har tenkt på?
Definitivt, det er mange historier å ta av, eg tenkte eg skulle dela ei lokal frå GSV og Kirkenes.
Våren 2009, ein ofser og ein soldat.
Våren kjem seint her, men så eksploderer naturen.
Kanskje desse to vart ekstra våryre.
Uansett, dei fann ein stad mellom senteret og kimek.
Tilfeldigvis vart dei oppdaga av ein lokal kar.
Han sendte filmen til venner, som sendte vidare osb…
Mandagen etterpå fekk sjef for GSV sjå filmen.
Til slutt havna saken i avisa og på GSV.
Offiseren var befal på grensa og måtte gå på dagen.
Synd å mista jobben og lønna på den måten?
Var det verdt det? Kanskje der og då?
Eg veit ikkje kva konsekvensar det fekk for jenta, men eg gjetter at det kanskje ikkje så kult å på oppstillinga på mandagen etterpå.
Han som filma? Gjorde han noko ulovleg før han sendte filmen vidare?
Latteren og stemmen avslørte han i alle fall og han måtte innom politiet.
www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=576246

NAMN OG (F)RYKTE?
(Her er det eit forferdelig bilete av ein fyr du ikkje vil møta…)
Ok, illustrasjonsbilde. Det gjer litt vondt i sjela å bruka dette i ein presentasjon.
Men i 2022 – om ti år.
Kva bilete finst det av deg på nettet då?
Har du fortsatt dei same gode vennene? Du har ikkje fått nokon uvener på den tida?
Som har teke bilete av deg?
Kva bilete kan du sletta?
Kva bilete kan du ikkje sletta?
Er det sikkert at Facebook har samme rutinar for sletting då?
Men det er altså lurt å tenka seg om.

BILDE AV VENN

Litt hjelp på vegen:
For eksempel om du tar eit bilete av ein venn
Klikker du publiser eller send med ein gong eller tenkjer du?

GODT BILDE?
Er det eigentleg eit godt bilete?
viss ja

ER VENNEN DIN EINIG?
Trur du vennen din er einig
viss ja

KAN DET FÅ VENNEN DIN I TRØBBEL?
hm, vanskeleg.
viss nei

BLIR DET DRAMA?
tja.
viss nei

DELT VIDARE?
Du hugsar at det kan bli delt vidare og at andre kan t.d. photoshoppa det?
Og at det kan havna på trykk i ei avis, på reddit eller andre stader?
Likevel greit?

BESTEMOR OK?
Viktig, og kanskje enklast?
viss ho tåler å sjå det…

GREIT OM EITT ÅR?
greit for vennen din og deg om eitt år?
Det får ikkje konsekvensar for søknadar til politi? telemarkbataljon? befalsskule? sikkerhetsklarering? arbeidsgivar? ny kjæreste?
viss ja

OK
Då kan du sannsynlegvis publisera det.
Og hugsa på at det sannsynlegvis aldri blir heilt sletta.
For akkurat nå står det ganske mange tusen maskinar og tråler nettet. Archive.org er ein av dei. Dei tek vare på nettsider. Faktisk rundt 85 milliardar nettsider. Dei lagrer alt – for alltid. Du kan faktisk gå inn og sjå korleis vg såg ut i går, eller i forrige veke, eller korleis det såg ut i 1996. Eller du kan sjekka korleis bloggen din såg ut i går før du sletta den posten du angra på at du skreiv. Og før du rakk å sletta det bildet du veit…

Google gjer akkurat det same. Dei tek kopi av av det dei finn på nettet. Og du kan sjå korleis ei nettside såg ut i går, eller sist gong google var innom. Kan me sletta noko dei har tatt vare på? Då må ofte politiet hjelpa til. Dette er jo ikkje norske selskap og dei treng ikkje følgja norsk lov…

Huskeregel: Det som blir lagt ut ligg der for alltid, sjølv om det bare er på spøk…
Og då må du tenka på kva du vil barnebarna dine skal finna om deg om 40 år. Kva kjæresten din om skal finna ut om deg om 10 år. Og kva sjefen i firmaet skal finna ut om deg når du søker ny jobb…

For det skjer allereie no. Dersom du søker jobb kan du vera rimeleg sikker på at du blir googla, og at det blir sjekka kva du har lagt ut på facebook, twitter og andre stader.

Kva om du ikkje får akkurat den jobben du ønsker deg fordi du har lagt ut ein haug med festbilder og fordi du egentlig skulker jobben. Gløymer du kven som kan sjå det du legg ut?

No har eg snakka lite om hacking og facerape og anna i den gata.
Er det nokon som ikkje har kode på telefonen?
(Her låner eg ein telefon av ein tilhøyrar og spør om dei har noko farleg eller sensitivt på den. Nei – er standardsvaret. Og då føreslår eg at eg kan senda 10-15 SMS til nokre av kontaktane på lista. Eller rett til mamma. Kan det laga trøbbel? Er det sannsynleg at dei trur på at det var ein rar fyr frå Kirkenes som skreiv den meldinga?)

Nokon som har opplevd at andre har posta i deira namn? Eg er rimeleg sikker på at nokon her kjenner til både wireshark, cain & abel, nmap og andre verktøy i den gata.

Men slik kan og få konsekvensar, til og med i Kirkenes.
Tre elevar vart ferska med dei verktøya og hadde loggar som viste til karaktersystemet.
Dei blei bare politianmeldt og utvist.

FACERAPE
= fengsel?
Sjølv om det bare er på tull kan det få konsekvensar..
Ein svensk 15 åring fant ut det.
I Sverige blir slikt straffa som ei form for datainnbrot og dagbøter eller fengsel opp til to år.
http://mobil.aftenposten.no/nyheter/uriks/Svensk-15-aring-anmeldt-for-facerape-6837990.html

SOSIALE MEDIER
Eg har snakka mest om dykkar rolle i sosiale medier.
Men det er ein viktig ting me ikkje har fokusert på, som me kanskje må snakka litt om.

LYTTER?
Tidlegare fekk me beskjed om å vere forsiktig på telefonen på grensestasjonen.
Nokre fekk kassettar i posten og dimiterte etterpå…
Kven lytter?
Kven lytter og les?
Bare venner?
Mja, det er mange nettsider og organisasjonar som overvåker og lytter.
Eit enkelt døme er at avisene trykker ting dei finn på twitter.
Får du ta med deg telefonen inn i det gule bygget ved helikopterhangaren?
Enn i det store bygget ved sida av Korpfjell grensestasjon?
Kvifor ikkje?
Krysspeiling, informasjonstilgang og så vidare.
Grenseboerbeviset vart tatt i bruk i går, men betyr det at det ikkje er etterretning mellom Noreg og Russland?
Og kvifor var det så mange amerikanarar på flya til Kirkenes og Vadsø?
Det er jo færre amerikanarar no som ein lett kan overvåka med satelitt, fly, og ikkje minst internett.

SOSIAL HACKING
Dette har nok nokon snakka med dåke på GSV.
Kva skal ein seie til kven?
Kanskje lettare å kontrollera tidlegare. For kven kan overvåka dine direktemeldingar til venner?
Kva land går det meste av internettrafikken frå Noreg gjennom?
Sverige? Gjeld norske lovar for personvern der? Går det gjennom andre land og?
Har t.d. CIA og FBI og sjølvsagt andre og kontroll på facebook?
Kan dei lesa det dei vil?
Kva ord trur du dei overvåker automatisk?
Kva skjer om du bruker orda b*mbe, namnet på amerikanske presidenten og så vidare på
twitter?
Kva skjer når du søker om innreiseløyve?

Som fører oss til neste eksperiment.
SMS er jo ganske trygt?
Det står jo kven som har sendt meldinga?
Men er det mulig å forfalska SMS? Og av sendar?
Eg veit ikkje heilt. Skal me prøva?

(Denne var litt skumlare enn det du kan få prøva no, men du som les kan altså testa. Poenget er at ein kan velje kva avsendar ein vil når ein sender SMS frå ulike tenester…)

SMS
GHVEEM
TIL 03686

Kan alle ta fram mobilen no?
Skriv ein SMS med GHVEEM og namnet ditt og send til telefon 0 36 86.
Ganske uskyldig?
Får de svar?

KVEN?
FSB?
CIA?
Eg?

Svaret som dukkar opp, med sentralbordet til GSV som avsendar.
Kven sendte du til?
Kva informasjon gav du frå deg?
Kven svarte?
Kunne det stått eit anna nummer der?
Kva om nokon hadde hengt opp ein typisk plakat med «send kodeord til 1234 for å vinna».
Kva informasjon samlar dei inn då? Kven som er på GSV?

Oppsummering
Kva vil du at ein framtidig arbeidsgivar skal finna om deg?
Kva vil du at ein framtidig kjæreste skal finna om deg?
Ungar?
Barnebarn?
Banken?
Forsikringsselskapet?

Ver greie å tenk gjennom ein gong til kva du publiserer.

Spørsmål?

Takk for meg.

 

Ein annan presentasjon, retta mot VGS.

Kvifor kompetanseheving for lærarar i i nettverk/sosiale media? #dgd12

dei gode døma skal Margreta og underteikna ha ein sesjon om korleis og kvifor ein bør/kan bruka sosiale medier for å utvikla kompetanse. Margreta har allereie laga klar ei tavle der du kan få koma med tips, innspel, idear og erfaringar.

Me vert svært glade for alle innspel!

Stort vindauge (dobbeltklikk kor som helst for å skriva, anonymt eller ikkje): Kvifor kompetanseheving for lærarar i i nettverk/sos.med? by margreta.

Lite vindauge:

Laga i wallwisher, som kan brukast i klasserommet.

 

Oppdatering:
Ljosark kan lesast her, men dei er kanskje så minimalistiske at du heller vil sjå videoopptaket som dukkar opp her. Det ligg for øvrig mange strålande presentasjonar og videoopptak frå dei gode døma 2012 klare til deg.

Skolen i digital utvikling 2011, #sdu11 – del og bruk.

Media_httpskoleledels_xomli

Torsdag og fredag går konferansen «Skolen i digital utvikling» (http://skoleledelse.no/sdu/) av stabelen igjen.

Dersom du har lyst til å få med deg det som skjer kan du følgja med på på desse lenkene:
– Kollektivt referat vert skrive fortløpande: http://samskrive.ndla.no/sdu11

– Det blir sannsynlegvis kvitra ein del under firkantemne #sdu11: http://hashtags.no/t/?tag=sdu11

Og så reknar eg med at det dukkar opp ein del blogginnlegg i etterkant.

Referat vert og publisert i etterkant.

Tips: Klikk på historikk for å sjå presentasjonar frå tidlegare år.

Posted via email from ghveem

KURS/Notat: Du er leselærar

Notat frå kurs med Vibeke Øie (Vibeke.Oie@sor-varanger.kommune.no), NyGiv-koordinator i Sør-Varanger kommune (http://svk.no).

Bokmål = notat,

nynorsk = eigne refleksjonar.

 

Når ein kan stava seg gjennom ord, treng ein meir lesetrening då?

 

Lærar som motivator.

 

Å få en mer presis kunnskap om den videre leseopplæringen gjennom lesestrategier
Og bevissthet gjennom at
Vaner og rutiner hjelper og motiverer

 

Masse kurs og utvikling i Norge – kommer det elevene til gode?
«vi ender ofte med å ikke berøre det som betyr mest for eleven, nemlig lærerens undervisning.»

 

Alle lærere må kunne noe om lesing for å bli gode lærere.

 

Ståsted i dag?
  • Hvordan drives leseopplæringen i dag?
  • Hvem gjør hva? Hvorfor?
  • Hva er en leselærer for deg?
Har alle elevene forstått begrepene?  

 

 

Lesing er ein del av fagopplæringa.
Å lese i alle fag.
Å være leselærer
  • Å kunne noe om den videre leseopplæringen; lesestrategier 
  • Rutiner: hjelpe elevene gjennom teksten og til å forstå teksten, begreper og trekke innhold ut til hverdagen
  • Dersom leseopplæringen slutter når lesekoden er  knekt, vil mange elever få problemer med å bruke lesingen til å lære
  • Lesing handler ikke bare om å gjenfortelle og finne direkte svar.
 Nivåer i leseforståelsen:
  • Finne informasjon fra tekst
  • Tolke og kombinere informasjon
  • Reflektere selvstendig omkring tekstens form og innhold 
De to siste punktene er vi svake på i Norge. Sammenhenger mellom fag, tema, nyheter osv.
Tause elevar i timane? Du må utvikla miljøet i klasserom lar elevane prata og reflektert.

 

Å lese er ikke bare å lese
  • Å lese
  • Mer å lære, høyere krav enn bibellesing
  • Reflektere, utdype, argumentere
  • Mengde
  • Fagbegreper
  • Nettleting
Skal elevane leita på eigenhand på nettet? Eller skal du finna fram til aktuelle kjelder og gjera dei tilgjengelige i t.d. LMS?

 

Skal alt lesast likt? 
Kontinuerlige og ikke kontinuerlige tekster (tabeller, kart, grafer, diagrammer). 

 

Hva er den videre leseopplæringen?
  • Lesestrategier
  • Knekt lesekoden = fortsatt behov for utvikling
  • Utvikles gjennom lesestrategier 
  • Bli trygge, effektive, hensiktsmessige lesere
  • Å jobbe med teksten slik at de lærer innholdet
  • Sette inn strategier når forståelsen står i fare. 
Lesestrategier
Hva er det og hva skal vi med dem? Elevene har jo lært å lese for lenge siden!!!
Er det vår oppgave? 

 

– Tiltak eller leseteknikker for å fremme leseforståelsen og huske teksten. Tiltakene effektiviserer, ikke tidstyveri.

Kjennetegn på gode leselærere 
  • Tro. Har tro på at alle elever kan lære å bli flinkere til å lese og at elever på samme trinn kan være på forskjellige nivå.
  • Hjelpe. Lærer vet hvilke strategier gode lesere bruker, og hvordan de skal hjelpe alle med å bli strategiske lesere.
  • Motivere. Lærer er klar over at det er viktig å motivere elevene. 
  • Tekstkompetanse. Har god tekstkompetanse, spesielt innen fag som de underviser i.
  • Bruker læringssituasjoner til å jobbe med strategier. Det hjelper elevene til å bli strategiske lesere.
  • Vurdering.  Har tro på at vurdering kan gi viktig info for utvikling både til lærer og elev. De legger særlig vekt på å vurdere elevene underveis i læringsprosessen, slik at både lærere og elever til enhver tid vet hva som er elevenes sterke og svake sider.   

 

Gode lesere
  • Er trygge på egne ferdigheter
  • Er målrettede og oppgavebevisste
  • Kan utnytte bakgrunnskunnskap og erfaringer før, under og etter lesing
  • Aktive og selvstendige – leser, snakker, skriver, tenker
  • Er reflekterte og kritiske
  • Kan kontrollere egen forståelse 

 

Svake lesere
Trenger mye hjelp for å utvikle strategier
Leser 
  • Uten å forberede seg
  • Uten å vurdere hvordan teksten gripes
  • For å bli ferdig
  • Registrerer ikkje hvilke ord som er viktige

 

Hva strever elevene mest med?
Å forstå ord
Å forstå innhold. 

Krav til eleven i læreprosess
eleven må beherske: 
  • å motivere seg for læring
  • å planlegge og klargjøre
  • koding
  • språkferdigheter
  • å omforme og bearbeide
  • strukturere
  • å kontrollere og reflektere over egen forståelse/eget arbeid

  

Hva gjør eleven som strever?
Hvordan oppdager dere elever som strever?
Hva gjør du med det?
«Hva skal jeg gjøre?» har eleven forstått? Forstår elevene begrepene? Hva som er målet?

 

Hva kan vi gjøre for å forbedre praksisen
Relasjoner og elevsyn
  • Alle liker å bli tatt på alvor og få positiv feedback
  • Ser du eleven?
  • God lærer lytter og tar eleven på alvor
  • Mange som ikke forstår; ta på nytt
  • Noen som ikke forstår; send ut de som kan og forklar eller motsatt (tilpasning) 
Den faglige dialogen og refleksjonen i klasserommet er utruleg viktig, spesielt for dei svakaste, repetisjon…  

 

Nøkler til forbedring og motivasjon:
  • Fortell om nytteverdi med arbeidet
  • Fortell om hensikt
  • Vær forberedt! Før elevene inn mot teksten i starten
  • Diskuter faget, gi av din kunnskap
  • Dialog, dialog, dialog og refleksjon før og underveis, evaluering til slutt.
PISA om læringsstrategier?
Norske elever har ikke vært bevisste i sin bruk av læringsstrategier, noe som gjenspeiler seg i læringssti- og leseresultatene.
Dette kan henge sammen med at norske lærere i liten grad snakker ned elevene om dette.

 

PISA+
Lærer: mangler ofte aktive og systematiske introduksjoner og oppsummering av aktiviteten.
Elevoppgaver og aktiviteter blir ofte stående alene, uten relasjoner og sammenhenger.

 

Hva kan vi bli bedre på i Norge?
  • Refleksjon og utdyping.
  • Leseteknikker
  • Å bruke ny informasjon sammen med eksisterende info.

 

Krav til læreren for suksess:
  1. Ha evne til å se elevens behov
  2. Observasjon, refleksjon, analyse
  3. Dialog
  4. Tilrettelegging og veiledning 
 Repeter:
  • Start timen med repetisjon fra sist økt.
  • Avslutt med oppsummering av økta
  • Ta ikke for gitt at alle elevene kan, min på, repeter, gjenta
  • Ikke alle tør å spørre
  • Sjanger. Modellering. Vis gode og dårlige eksempler. Diskuter hvorfor god/dårlig
  • Vis teknikk for å startet epå prøver/oppgaver.  

Faktorer som påvirker innlæringen.
  • lærer, elev, relasjon og dialog
  • Motivasjon
  • Innlæringsmodell
  • kontinuitet

 

 

Lesestrategier i bruk
Implementering, en prosess i flere trinn.
  • Forklare. Hva går strategien ut på, hvordan fungerer den, nytteverdi og hensikt
  • Modellering. Samtale og modellere skriveaktiviteter om hvordan strategien brukes.
  • Praktisering. Veileder praksis sammen, på egenhånd og i grupper.
  • Elevene praktiserer i alle fag og i leksesituasjoner
  • Bevisstgjøring gjennom refleksjon og drøfting om effekten av ulike arbeidsmåter og om sammenhengen mellom innsats og utbytte, hvordan fungerer strategien for den enkelte. Snakk, snakk!

 

Få lærere driver med lesestrategiopplæring etter 7. Trinn…
Snakk med elevane om kvifor ein skal gjera dette, vis dei, modeller.

 

Organiseringstips:
  • Heng opp oversikt over lesestrategier i de tre lesestrategiene i klasserommet
  • Bruk lesestrategier jevnlig og daglig
  • Fokuser på en om gangen  

Veit elevane kva målet med teksten er? 
Veit dei kva dei skal lesa og kva det handlar om? 
Veit dei kva begrep dei møter og kva dei betyr? 
Oppsumerer ein teksten og reflekterer saman? 
Korleis kan du bruka dette?

 

Organisering i tre faser
Førlesing
Lesefase
Etterlesefasd

 

Førlesefasen:
Hvorfor trenger vi å gjøre noe før vi leser?
For å 
  • Klargjøre mål med tekst/arbeid
  • Orienter deg i teksten (BISON). Hjelp eleven inn i teksten. Prekunnskap, relasjoner
  • Aktiviser bakgrunnskunnskap. Prekunnskap, relasjoner
  • Lære nye ord og uttrykk
  • Klar til lesing 
 Hva gjør du i starten?
Av timen?
Av tema? 

 

Førlesefase  -strategi
Skriv og snakk om mål
Vurderingskriterier/kjennetegn
Hvorfor skal vi lære dette?

 

Eksempel: BISON
Se på (før du leser):  
  • Bilder, bildetekst
  • Innledning
  • Siste avsnitt
  • Overskrifter 
  • NB-ord. ord som skiller seg ut.

 

Snakk om innholdet, elevane oppdager at dei har fått med seg mykje. Elevane veit kor mykje dei skal lesa og kva det handler om.

 

Tekstkompetansen på plass?
Hva er 
  • Overskrift
  • Underoverskrift
  • Avsnitt
  • Begynnelsen av avsnitt er viktigst 

 

Jobb med prekunnskap og sammenhenger

 

Plukk ut begrep på forhånd, diskuter, finn forståelse, bruk ordbok eller spør hvis de ikke forstår begrepene.

 

Gjør dette til en rutine.

 

Lesefase
Hva gjør vi mens vi leser?
Elevene må lære seg å være bevisste prosesser/metakognisjon
  • Være aktive under leseprosessen
  • Letter arbeid med å skape mening, knytte kunnskaper og trekke ut meningsfylt innhold 
Strategier som passer til formålet med lesingen.
  • Hvorfor leses teksten? Skumles/nærles. Notater, tankekart, nøkkelord, begrepsarbeid. 
Lesefase -strategi
Noteringsverktøy
  • Nøkkelord
  • Huskesetningen
  • Kolonnenotat
  • Tankekart
 Notatteknikker
  • Stikkord – lærer å skille viktig/uviktig info
  • Kolonnenotat – huske, sortere, prøvenotater. Skriv stikkord først og så utdype (årstall + hva skjedde)
  • Venndiagram – sortere. Likt/ulikt/motsetninger
 Noter for å holde konsentrasjon, lær elevene teknikkene, ikke alle passer for alle.

 

Lesefase – strategier
Stopp opp, sjekk forståelse, snakk, reflekter (mental pause er bonus)
Når vi ikke forstår:
Les tekst, setningm avsnitt omigjen
Finn ut av vanskelige ord og begrep

 

Lesebestilling (eller jakt…):
Startere til elev, felles eller ind. Muntlig/skriftlig
Jeg har lest/lært/hørt at…
Jeg kobler dette opp mot… 
hva trenger du for å…
Hva mener forfatteren om…
Finn for og motforestillinger til
Finn personskildringer
Let etter setninger som …

 

Eksempel: Gruppearbeid med kort
Kort/ark med spørrepronomen: Hvem, hva, hvorfor, hvordan, hvor, når.
Elevene jobber i grupper. Hver elev får et eget kort, leser teksten og finner sine opplysninger (hvem, hva, hvor). Oppsummer i gruppe og i klasse.
Målrettet lesing
Leit etter fakta
Ord, setninger, meninger, holdninger, 
Minner om, opplevelser, noe annet du kan.
Egentlig handler om 

 

Eksempel: Enkelt skjema til idear eller oppsummering
Hvem
hva
hvor
Når
Hvorfor 

 

Eksempel: Ja/nei-svar
elevene bruker fluesmekker.
les opp påstander
x-antall elever har fluesmekker
om å springe raskest til tavla og smekke på ja eller nei-svar.
mange varianter.

 

Eksempel: Begrepskonkurranse
Samle noen begreper dere jobber med
rett/galt
les beskrivelse på et begrep
x-antall elever har fluesmekker og løper til tavla for å smekke svaret.
Variasjon: om å beskrive ordet. Elevgruppe har ver sine lyder, lag lyd og beskriv ord.

Begreper, begreper, begreper
Et nytt ord som betyr og kan brukes i en setning
[Et nytt ord, ][som betyr, ][og kan brukes i en setning. ]

 

Organisering av kunnskapen
Vise at de har forstått teksten og kan bruke den
Hvordan vil jeg presentere og strukturere det jeg har lært?
Oppsummering, tankekart, veggaviser presentasjonen muntlig, lage spm.
Skriv nøkkelord, diskuter, reflekter. 

 

Bruk gjerne tankekart før og som oppsummering av time/tema.

 

Oppsummering
Modeller
Diskuter
Før lesing: mål, oversikt,begreper
Mens du leser: forstår jeg?
Etter lesing: organiser det jeg har lært

 

Litteraturtips: 

Posted via email from ghveem

Føredrag: MK-nettverk om web 2.0

I går var eg så heldig at eg fekk halda eit lite føredrag om web 2.0, eit par smarte verktøy og litt om personlege læringsnettverk for rundt 70 MK-lærarar og andre i Tønsberg. Slike bestillingar på føredrag vert det fleire og fleire av og då er eg glad for at eg kan bruka elluminate/learncentral.org. Det gjer at reisetida vert 10 minutt (kobling og administrering) i staden for fly og anna. Den tekniske løysinga krev litt trening og tilpassing. Mellom anna kan det vere smart å gjera slik at mikrofonen ikkje står på når høgtalarane er på. Dialogbasert undervising er og litt vanskeleg sidan det forsvinn nokre sekund mellom sendar og mottakar.

Uansett, presentasjonen er lagt ut som nettsider og som PDF med stikkord. Undervegs i presentasjonen fekk deltakarane oppgåver gjennom google skjema, ei ypperlig løysing der eg kunne sjå svara med ein gong.

Takk til Tom/@tom_knudsen, John Eivind/@johneivind007 og Rune/@bitjungle for innspel og tips.